“Yeterince İyi” Hiç Gelmiyorsa: Mükemmeliyetçiliğin Görünmeyen Bedeli

Yukarı doğru uzanan basamaklar çizimi

Bir sunumu tamamlarsınız, herkes beğenir. Siz ise eve dönerken yalnızca takıldığınız o tek cümleyi düşünürsünüz. Bir hedefe ulaşırsınız ama sevinç birkaç saat bile sürmez; zihin hemen bir sonraki, daha yüksek hedefe geçer.

Mükemmeliyetçilik dışarıdan çoğu zaman bir erdem gibi görünür: Çalışkan, titiz, güvenilir biri. İçeriden ise sürekli bir yetersizlik hissi olarak yaşanabilir.

Yüksek standart ile mükemmeliyetçilik aynı şey mi?

İşini iyi yapmak istemek ve yüksek standartlara sahip olmak sağlıklı ve motive edici olabilir. Mükemmeliyetçilik ise başka bir noktaya işaret eder: Standartların ulaşılamayacak kadar yüksek olması, hata ihtimaline karşı yoğun kaygı duyulması ve kişinin değerini neredeyse tamamen performansına bağlaması.

Aradaki farkı anlamak için kendinize şunu sorabilirsiniz: Bir hata yaptığımda “Bunu düzeltebilirim” mi diyorum, yoksa “Ben yetersizim” mi?

Mükemmeliyetçiliğin gündelik hayattaki izleri

Mükemmeliyetçilik her zaman kusursuz işler olarak görünmez. Bazen tam tersi şekilde ortaya çıkar:

  • Bir işe başlamayı, “mükemmel yapamayacaksam hiç yapmayayım” düşüncesiyle sürekli ertelemek,
  • Küçük kararlarda bile uzun süre kararsız kalmak,
  • Övgüyü kabul edememek, eleştiriyi ise günlerce zihinde döndürmek,
  • Dinlenmeyi “hak edilmesi gereken” bir şey olarak görmek,
  • Aynı yüksek beklentiyi farkında olmadan partnerinize, çalışma arkadaşlarınıza ya da çocuklarınıza yöneltmek.

Bu standartlar nereden geliyor?

Şema Terapi’de “yüksek standartlar” olarak adlandırılan bu kalıp, çoğu zaman sevgi ve kabulün başarıya bağlı olduğu deneyimlerden beslenir. Bir zamanlar takdir görmenin, eleştiriden korunmanın ya da kontrol hissini korumanın yolu olan bu strateji, yetişkinlikte kişiyi yoran bir iç sese dönüşebilir.

Bu iç ses genellikle şöyle konuşur: “Daha fazlasını yapmalıydın”, “Bu kadarı yetmez”, “Başkaları senden daha iyi.”

Daha yumuşak bir iç ses mümkün mü?

Mükemmeliyetçilikle çalışmak, standartlardan tamamen vazgeçmek anlamına gelmez. Amaç, kişinin değerini performansından ayırabilmesi ve hataları bir felaket değil, öğrenmenin doğal bir parçası olarak görebilmesidir.

Kendinize karşı kullandığınız dilin, sevdiğiniz bir arkadaşınıza asla kullanmayacağınız kadar sert olduğunu fark ediyorsanız, bu iç sesi bir uzmanla birlikte ele almak faydalı olabilir. Terapide bu kalıbın nereden geldiğini anlamak ve hayatınıza neye mal olduğunu görmek, değişimin ilk adımlarındandır.

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi yerine geçmez.

Bu konuyu konuşmak isterseniz WhatsApp’tan yazabilirsiniz.